Sık Sorulan Sorular

Print

12 aylık oğlumun otizmli olduğundan şüpheleniyorum. Ne yapmalıyım?

Vakit kaybetmeden bir an önce bir çocuk doktoruna daha sonra da hastanelerin Çocuk Psikiyatrisi ya da Çocuk Ruh Sağlığı bölümlerine başvurunuz ve çocuğunuzun bir çocuk psikiyatristi tarafından değerlendirilmesini sağlayınız. Bazı çocuklarda 6-12 ay arasında otizmin ilk belirtileri görülebiliyor. Eğer çocuğunuz otizm ya da herhangi bir YGB tanısı alırsa erken müdahale programları yürüten kurumlara başvurunuz. Ayrıca otizm ve yaygın gelişimsel bozukluklar konusunda çalışan sivil toplum örgütleri, kurum ve kuruluşlara başvurarak hem otizmli çocukların özelliklerini ve gereksinimlerini hem de bu konuda hizmet veren kurumları öğreniniz. Otizm platformu, ülkemizdeki dernek ve vakıfların oluşturduğu bir platformdur. Platformun web sayfası adresi:http://www.otizmplatformu.org tur, platformu oluşturan diğer dernek ve vakıfların web sayfalarına da aynı adresten ulaşabilirsiniz.

 

6 yaşındaki yeğenim etrafındaki kişilerin söylediği sözcükleri ya da televizyonda gördüğü bazı reklamları, işittiği bazı şarkıları sürekli tekrar ediyor. Ona bir soru sorduğum zaman, bana yanıt vermek yerine sorduğum soruyu tekrar ediyor. Bunu neden yapıyor?

Yeğeninizin bu davranışlarına ekolali denir ve ekolali otizmli çocukların tipik iletişim özelliklerinden birisidir. Kendi söylediği sözcüklerin anlamını bilmese de çocukta ekolalik konuşma olması iyi bir şey olarak kabul edilir. Çünkü bazı çocuklar konuşmayı ekolali ile öğrenir, ekolali ile iletişim kurarlar.

 

Bir arkadaşım bazı aşıların otizme yol açtığını duymuş, bu nedenle kendi çocuğuna kızamık, kızamıkçık ve kabakulak aşısı yaptırmıyor. Bu endişesinde haklı mı?

İçinde civa olan bazı aşıların otizme yol açtığı konusunda henüz ispatlanmamış bazı görüşler var. Yapılan çalışmalarda, otizmin ortaya çıkması ile aşılar arasında kesin ilişki olduğunu gösteren bulgu henüz yok. Ancak birçok anne baba, bu ispatlanmamış görüşlerin etkisi altında kalarak çocuklarına aşı yaptırmak istememektedirler. Ancak çocuklarda çeşitli yetersizliklere, hatta ölüme neden olabilen kızamık gibi hastalıklar çok tehlikelidir. Anne babanın aşının olumsuz etkilerinden çekinerek çocuğa aşı yaptırmaması, çocuğun yaşamını, aşının ortaya çıkaracağı risklerden daha büyük risklere atmaktadır.

 

Geçen hafta otizm tanısı alan 4 yaşındaki kızım sadece sıvı yiyeceklerle beslenmek istiyor. Katı hiç bir yiyeceği yemek istemiyor. Otizmli çocuklar neden bazı yiyeceklere takılıyorlar?

Bu iki nedenle olabilir. Birincisi otizmli çocuklar koku, tad ya da seslere aşırı duyarlılıkları olmasıdır. Çocuk yiyeceğin kokusuna ya da tadına çok duyarlıysa, tad ya da koku onu rahatsız edecek, ya da sese duyarlı ise salata gibi sert yiyecekleri yerken çıkan sesten çok rahatsız olabilecektir. İkinci neden de çocuğun bir şekilde tek bir yiyeceği yemeye alışmış olmasıdır ve bunun aşırı duyarlılıkla ilişkisi yoktur. Yemek istemediği yiyecekler için zorlanması çocukta ağlama, bağırma gibi öfke nöbetlerinin ortaya çıkmasına neden olabilir.

 

Otizmli çocuklar için erken müdahalenin çok önemli olduğu söyleniyor.1,5 yaşındaki çocuğun eğitimi olur mu?

Konuya ilişkin bilimsel araştırmalar yapılandırılmış, yoğun ve erken müdahalenin çocukların gelişimi ve davranışları üzerinde çok etkili olduğunu göstermektedir. Çocukların beyinlerinin gelişmesi için yapılandırılmış ve uzun süreli eğitime, yaşıtları ve yetişkinlerle anlamlı etkileşimler kurmaya gereksinimleri vardır. Bu nedenle 2-5 yaş arasındaki YGB tanısı almış çocukların tüm gün hiçbir şey yapmadan oturmaları ya da günlerini televizyon karşısında geçirmeleri çocuk için çok zararlıdır. Özellikle uygulamalı davranış analizi yöntemlerini temel alan eğitim programları erken dönemde uygulandığı zaman YGB nin pekçok belirtisi ortadan kalkmakta, eğitime ne kadar erken başlanırsa yararlar o kadar artmaktadır.

 

Bazı otizmli çocukların hep aynı kıyafetleri giydiklerini, farklı kıyafetler giydirilmek istendiğinde buna tepki verdiklerini duydum. Neden böyle davranıyorlar?

Otizmli bireylerin kendilerinden öğrendiklerimize göre yeni kıyafetler eskilere göre daha sert olduğu için aşırı duyarlığı olan çocukların canını acıtabiliyor. Otizmli çocuklar genellikle yumuşak giysilerle daha rahat ediyorlar. Özellikle giysilerin kolalanması, yumuşatıcıların çok kokulu olması çocukları rahatsız ettiği için yeni giysiler giymek istemiyor ve tek bir giysi kullanmak istiyor olabilirler

 

Otizmli çocukların eğitiminde uygulamalı davranış analizi tekniklerinin çok etkili olduğunu öğrendim. Uygulamalı davranış analizi nedir?

Uygulamalı davranış analizi (UDA), insan davranışlarının çoğunu öğrenilmiş olarak kabul eden ve davranışları, davranışın öncesi (davranışın ortaya çıktığı durum ve koşullar) ile davranışın sonrası (bireyin davranış sonunda neler elde ettiği) ile açıklayan davranışçı yaklaşımı temel alarak toplumsal açıdan önemli davranışları değiştirmeyi amaçlayan tekniklerin bütünü olarak tanımlanabilir (Modül 4: Uygulamalı Davranış Analizi). Bu tekniklerin otizmli çocukların yeni beceriler öğrenmesi ve problem davranışları üzerinde çok etkili olduğu bilimsel dayanaklı araştırmaların sonuçlarında gösterilmiştir. UDA teknikleri, bu konuda eğitim almış, öğretmenler, özel eğitimciler, psikologlar tarafından uygulanabilir. Anne babalar, bu teknikleri evde kullanmaları için cesaretlendirilir. Türkiye'de UDA üniversitelerin Özel Eğitim Bölümlerinde bir dönemlik ders olarak okutulmakta, bazı sivil toplum örgütleri, kurum ve kuruluşlar kısa süreli kurslar ile UDA tekniklerini öğretmektedirler. 2011-2012 öğretim yılında Anadolu Üniversitesi bünyesinde öğrenci alacak olan "Otizmde Uygulamalı Davranış Analizi Yüksek Lisans Programı" açılmıştır.

 

Otizmli çocuklar akranları ile birlikte genel eğitim okullarına (normal okullar) gidebilirler mi?

Erken yıllarda etkili eğitim alan otizmli çocuklar, akranları ile birlikte okul öncesi kurumlara (yuvalar ve anaokulları) ve ilköğretim okullarına gidebilirler. Bu uygulamaların başarılı olabilmesi için sınıf öğretmenlerinin otizm ve özel eğitim yöntemleri konusunda bilgili ve deneyimli olması ile anne babaların öğretmenler ile aktif işbirliği yapması gereklidir. Çocuğunuzun genel eğitim okullarına devam edip etmeyeceğine Rehberlik Araştırma Merkezleri'nde yapılan eğitsel değerlendirme sonrasında karar verilmektedir.

 

Çocuğumuza otizm tanısı konduğundan beri birden farklı tedavi ve terapi yönteminden söz edildiğini duyduk. Bize bazı diyetler önerildi, duyusal bütünleştirme diye bir yöntemden ve yunuslarla terapiden söz edildi. Bunların hangisinin etkili olacağını nasıl bilebilirim?

Bu sorunuz çok önemli. Gerçekten de otizm söz konusu olduğunda birçok yöntemden söz ediliyor. Şunu unutmamalısınız ki, bir tedavi, terapi ya da eğitim yönteminin ne kadar etkili olduğu o yöntemin etkisini araştıran birden fazla bilimsel araştırma yapılarak belirlenir. Sözünü ettiğiniz yöntemlerin çoğu için, yöntemin etkili olduğunu gösteren bir dizi araştırma yapılmadığı görülmektedir. Ancak bu yöntemleri deneyen anne babaların söylediklerine göre bazı yöntemler bazı çocuklarda, bazı beceriler açısından olumlu sonuçlara yol açmıştır. Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı tarafından çıkarılan "Otizmde Eğitim, Terapi ve Tedavi yöntemleri" başlıklı kitapçık yöntemlere ilişkin sorularınızı yanıtlayabilir. Ancak unutmayınız ki en iyi tedavi, en iyi yöntem çocuğun özelliklerini temel alan yoğun eğitimdir.